تارنمای تخصصی علوم زیستی و زیست حیاتی Vital Health & Environment - پزشکی و سلامت

تاثیرات خوردن الکل بر بدن انسان در تصادف

دکتر مهرداد حلوایی — Fri, 13 Apr 2012 16:04:57 GMT

مادّۀ مؤثّرۀ مشروبات الکلی بنام اتانول، الکل اتیلیک و یا اتیل الکل نامیده می شود.این مادّۀ سمی تقریباً 2 دقیقه بعد از نوشیده شدن بدون تغییر شروع به جذب شدن می کند . از دیوارۀ معده و روده گذشته و وارد خون می شود.خون الکل را به مغز،کبد، ماهیچه ها و همۀ بافت های بدن می رساند. جذب الکل و اکسید شدن آن در بافت های بدن با آزاد شدن گرما همراه است.خون گرمای آزاد شده را با خود به پوست بدن می رساند . اعصابی که رگ های پوست را تنگ وگشاد می کنند آسیب می بینند و در نتیحۀ گشاد شدن آن ها خون بیشتری در پوست جریان می یابد و همین امر سبب قرمز شدن رنگ پوست می گردد.

الکل غشاء مخاطی معده و روده را تحریک کرده و فعالیّت معمولی آن ها را مختلّ می سازد.در فاصله های طولانی میان نوشیدن نوشابه های الکلی، احساس گرسنگی از بین می رود و مانع آن می شود که شخص غذای طبیعی و کافی بخورد. در نتیجه بدن بناچار از غذای ذخیره شده در کبد استفاده می کند. به مرور زمان، دگرگونی های خاصّی در کبد روی می دهد وضمن جای گزین شدن چربی به جای مواد غذائی، بافت آن متورّم می شود.

یکی از شایع ترین علت های نارسائی کبد در کشور های غربی مصرف الکل است. الکل مقاومت کبد را در برابر سموم مختلف کم می کند و خطر ایجاد مسمومیّت هارا بالا می برد، عوارض سوء مصرف الکل روی کبد سه مرحله دارد:

در مرحلۀ اول، کبد چرب ایجاد می شود (علت آن در بالا توضیح داده شد) که برگشت پذیر است و با ترک الکل از بین می رود. در مرحلۀ دوم، که پیشرفته تر است؛ فرد الکلی دچار هپاتیت کبدی می شود و علاوه بر آن، التهاب کبدی هم پیش می آید. هپاتیت الکی معمولاً با قطع الکل بهتر می شود امّا همیشه اینطور نیست و ممکن است برگشت ناپذیر باشد. امّا مرحلۀ سوم که غیر قابل برگشت است زمانی است که «سیروز» یا نارسائی کبدی بوجود می آید. در این مرحله نمی شود کار زیادی برای بیمار انجام داد. سیروز کبدی به هر علتی که ایجادشده باشد خطر ابتلاء به سرطان کبد را تشدید می کند. بیماری سیروز، باعث زردی پوست،ورم شکم و تمام بدن و خونریزی گوارش می شود،
علت تأثیر منفی الکل بر روی کبد اینست که بدن برای جذب الکل به پروتئین احتیاج دارد و پروتئین مورد نیاز خود را از کبد و بقیّۀ باافت های بدن برمی دارد که همین باعث آسیب دیدن این اعضاء می شود. از بین رفتن بافت مغز و در نتیجه زوال عقل هم از دیگر عوارض سوء الکل است.

مصرف زیاد الکل بسیاری از مواد غذائی و ویتامین ها مثل ویتامین B1،B2،B6 و ویتامینC را از بین می برد (اگر کسانی با اعتقاد به ویتامین دار بودن مشروبات الکلی به خوردن آن اقدام می کنند به این موضوع توجّه کنند)

الکل به معده نیز آسیب می رساند. اثر تحریکی الکل سبب افزایش ترشحات اسیدی معده می شود و این خود به غشاء مخاطی معده آسیب می رساند و باعث گاستریت و یا آتروفی سلول های معده و خونریزی قسمت های فوقانی لولۀ گوارش می شود. مصرف حاد و مزمن الکل باعث علائم مشترکی در دستگاه گوارش می شوند. تهوّع، استفراغ، کرامپ های شکمی و اسهال از جملۀ این عوارض می باشند که بطور ویژه سوء تغذیه و کاهش وزنی را که در اغلب مصرف کنندگان مزمن الکل دیده می شود توجیه می کند. الکل باعث صدمه به مخاط معدی - روده ای و با کاهش جذب قند سبب کاهش سطح قند خون می گردد.

پانکراس: الکل غشاء لیزوزوم های سلول های پانکراس را شکننده و پایداری آن ها را کم می کند که در نتیجۀ آن پروتئاز های لیزوزومی آزاد شده و به پانکراس آسیب می رسانند.

قلب: چنانکه گفته شد جذب پروتئین اعضاء توسط الکل باعث تضعیف آن ها می شود وطبق این قاعده ماهیچه های قلب افرادالکلی ضعیف می گردد.

اثر بر رفتار: مهمترین اثر الکل، تغییر هایی است که در دستگاه عصبی بوجود می آورد.نوشیدن نوشابه های الکلی سرعت، دقت و قدرت تشخیص انسان را کم می کند در افراد الکلی زمان واکنش به محرک ها زیاد می شود. این موضوع در راننده ها بعلت تأخیر در تصمیم گیری باعث تصادف می شود.

یکی دیگر از اثرهای الکل مختل کردن محل کنترل رفتار انسان در بخش بالائی مغز است. در نتیجه شخصی که تحت تأثیر الکل قرار دارد ممکن است سخنانی بگوید و کارهایی بکند(حالت مستی) که درحالت هوشیاری نمی گوید و انجام نمی دهد.
افزایش نسبت الکل در خون لکنت زبان، اشیاء را دوتا دیدن و عدم تعادل پیش می آورد . هرگاه میزان الکل، باز هم افزایش پیدا بکند، شخص تمام کنترل خود را از دست می دهد و سرانجام به بیهوشی و مرگ می رسد.

پرمویی در زنان و علل آن همراه با رفع آن

دکتر مهرداد حلوایی — Tue, 3 Apr 2012 23:14:32 GMT

یکی از مشکلاتی که خانم ها در طول زندگی ممکن است با آن مواجه شوند پرومویی یا هیرسوتیسم است

هیرسوتیسم چیست؟

هیرسوتیسم واژه‌ای است که برای موهای زائد صورت و بدن خانم‌ها استفاده می‌شود. هیرسوتیسم به الگوی رشد موهای مردانه مثل نواحی مربوط به سبیل و ریش یا رشد بیش از حد مو در دست‌ها و پاها اشاره دارد. ممکن است در ناحیه سینه یا کشاله ران تا شکم و ران‌ها نیز موی زائد رشد کند. اینکه چه وضعیتی رشد موی طبیعی یا زائد برای زنان در نظر گرفته شود به فرهنگ و نژاد بستگی دارد.

چرا هیرسوتیسم اهمیت دارد؟

هیرسوتیسم بیماری نیست و ندرتاً به علت یک بیماری جدی ایجاد می‌شود. متاسفانه در جامعه ما، رشد موی زائد غیرطبیعی است و این مسئله ممکن است موجب بروز ناراحتی و خجالت در افراد شود حداقل 25 درصد از زنان میانسال، دچار موی ناخواسته در صورت می‌شوند و بسیاری از آنها از راه‌های درمان آن آگاه نیستند. در برخی موارد، هیرسوتیسم می‌تواند در نتیجه یک اختلال جسمی ایجاد شود که می‌توان با بررسی سابقه پزشکی فرد و برخی آزمایشات ساده خون آن را تشخیص داد.

رشد طبیعی مو به چه رشدی گفته می‌شود؟

بدن به طور کامل از مو پوشیده شده است،به جز لب‌ها، کف دستان و کف پا. تعداد فولیکول‌های مو قبل از تولد تعیین می‌شود و به عوامل ژنتیکی بستگی دارد. دو نوع مو وجود دارد:

موهای ترمینال که ضخیم‌تر هستند مثل موهای ابرو و سر
موهای ویلوس که نرم و نازک هستند. این موها زمانیکه تحت آندروژن (هورمون مردانه) قرار گیرند به موی ترمینال تبدیل می‌شوند.

زنان نیز به همان تعداد مردان روی صورت و بدن خود مو دارند. هورمون مردانه، تستوسترون، باعث می‌شود موهای بدن ضخیم‌تر، تیره‌تر و بلند‌تر شود و به همین دلیل بیشتر به چشم می‌آیند. همه زنان مقدار کمی تستوسترون تولید می‌کنند و مقدار کم از این هورمون مردانه باعث می‌شود موهای ترمینال در قسمت‌های شرمگاهی، زیربغل، و دور دایره قهوه‌ای رنگ نوک سینه رشد پیدا کند. این مسئله کاملاً طبیعی است و در سنین بلوغ ایجاد می‌شود. وقتی میزان هورمون مردانه در بدن زنان بیشتر باشد، موهای ترمینال ممکن است روی سرشانه‌ها، کمر و بالای شکم هم رشد کنند. میزان موی ترمینال با بالا رفتن سن در زنان افزایش می‌یابد.

چه چیز موجب هیرسوتیسم می‌شود؟

هیرسوتیسم در زنانی که دچار هیرسوتیسم خفیف هستند و پریود منظم دارند ندرتاً درنتیجه یک مشکل جسمی حاد ایجاد می‌شود. درصورت حاد بودن هیرسوتیسم و همراه بودن آن با قاعدگی نامنظم یا هر علامت دیگری که نشاندهنده بالا رفتن هورمون مردانه باشد، مثل کچلی یا بم شدن صدا، ممکن است یک مشکل جسمی علت باشد.

1. ارثی/خانوادگی

در اکثریت قریب به اتفاق زنان، هیرسوتیسم ارثی است و ممکن است در سایر زنان خانواده نیز دیده شود. مقدار هورمون مردانه تستوسترون در این زنان به میزان طبیعی است. مشکل این است که موها به آن مقدار کم هورمون مردانه حساس‌تر هستند و درنتیجه سریعتر و ضخیم‌تر رشد می‌کنند. افزایش رشد مو معمولاً ابتدا در اواخر نوجوانی مشاهده می‌شود و تدریجاً با بالا رفتن سن جدی‌تر می‌شود.

2. نژادی

همانطور که در زنان مو مشکی مثل کشورهای مدیترانه‌ای دیده می‌شود.

3. سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)

این یک علت متداول از هیرسوتیسم است و ممکن است با مشکلات دیگری مثل جوش، پریود نامنظم، ناباروری و چاقی نیز همراه باشد. زنان مبتلا به این سندرم، در سنین بالاتر بیشتر در معرض ابتلا به دیابت و بیماری قلبی قرار دارند. این وضعیت معمولاً در بزرگسالی تشخیص داده می‌شود اما علائم آن معمولاً از سنین نوجوانی آشکار می‌شود. آزمایش خون می‌تواند عدم توازن بین برخی هورمون‌ها را به‌خوبی نشان دهد.

4. داروها

مثل:

· فنیتوئین (اِپانوتین) که در صرع استفاده می‌شوند

· سیکلوسپورین که پس پیوند کلیه و در التهاب مفاصل استفاده می‌شود

· داروهای بدنسازی مثل استیروئیدهای آنابولیک

· ماینوکسیدیل که برای فشارخون بالا و درمان کچلی استفاده می‌شود

5. تولید بیش از حد هورمون‌های مردانه

همه زنان مقدار کمی آندروژن (هورمون مردانه) در غده آدرنال، تخمدان و بافت‌های چربی و عضلانی خود تولید می‌کنند. اگر یکی یا چند مورد از این نواحی تولید بیشتری داشته باشند، هیرسوتیسم ایجاد می‌شود. خانم‌ها ممکن است بعنوان تنها نشانه یک بیماری یا بعنوان نشانه ویریلیسم (مقدار زیاد هورمون مردانه) به هیرسوتیسم مبتلا شوند. بااینکه این مشکل نادر است اما ممکن است درنتیجه یک مشکل حاد در تخمدان یا غده آدرنال اتفاق بیفتد. آزمایش خون و اسکن شکم می‌تواند به تشخیص این مشکل کمک کند.

6. هیپرپلازی آدرنال مادرزادی

در تعداد کمی از زنان، هیرسوتیسم ممکن است بخاطر مشکل در ساخت کورتیزول (استیروئید طبیعی بدن) در غده آدرنال ایجاد می‌شود. درنتیجه تلاش بدن برای غلبه بر این مشکل، غده آدرنال تولید هورمون مردانه خود را افزایش می‌دهد.این وضعیت هیپرپلازی آدرنال مادرزادی نامیده می‌شود و ارثی است. این مشکل معولاً تا سال‌های پایانی نوجوانی یا در بزرگسالی تشخیص داده نمی‌شود. درمان آن موجود است و شامل جایگزین کردن کمبود کورتیزول تولید شدن توسط بدن با قرص‌های استیروئید می‌شود.

چه کسانی باید به پزشک مراجعه کنند؟

هر زنی که برای کنترل موی صورت یا بدن خود بااستفاده از روش‌های آرایشی مشکل دارد باید با یک متخصص داخلی مشورت کرده تا او را به یک متخصص غدد معرفی کند. متخصص غدد می‌تواند تشخیصات لازم را انجام داده و روش‌های درمانی را در اختیار او قرار دهد.

چه آزمایشاتی لازم است؟

برای ارزیابی سطح هورمون زنانه و مردانه می‌توان آزماش خون انجام داد. این آزمایش زمان مراجعه به متخصص داخلی قابل انجام است. معمولاً به آزمایشات هورمونی تخصصی‌تری نیز نیاز است. سونوگرافی تخمدان‌ها و سی‌تی‌اسکن غده آدرنال نیز ممکن است برای برخی بیماران لازم باشد.

چه درمان‌های موجود است؟

1. درمان‌های آرایشی

· دکلره کردن موهای زائد می‌تواند آنها را کمتر نشان دهد

· کرم‌های موبَر

· تراشیدن موها: برخلاف باور عموم تراشیدن مو باعث زیاد شدن یا ضخیم شدن آن نمی‌شود. موتراش‌های برقی بهتر از انواع معمولی آن است و احتمال آسیب رسیدن به پوست را نیز کمتر می‌کند.

· اپیلاسیون با واکس موها را از ریشه بیرون می‌کشد و باید مرتب تکرار شود.

· دستگاه‌های اپیلیدی

· الکترولیز می‌تواند موجب از بین رفتن دائمی موها شود اما زمان زیادی می‌برد و هر قسمت کوچک باید چند هفته یکبار درمان شود. الکترولیز روشی گران می‌باشد.

· لیزردرمانی برای از بردن موهای صورت در برخی از انواع مو مفید است.

2. درمان‌های پزشکی

قرص می‌تواند رشد مو را کندتر کند تا موها نازک‌تر شده و کمتر به چشم بیایند. مصرف این قرص‌ها معمولا 12 ماه طول می‌کشد و تغییر شگرفی در رشد موهای فرد ایجاد کرده و مصرف آنها باید سال‌ها ادامه پیدا کند. در اکثر موارد، هیرسوتیسم با قطع مصرف این قرص‌ها دوباره برمی‌گردد.

دیانت (Dianette). حاوی استروژن (هورمون زنانه) و دوز کمی از سیپروترون (که عملکرد ضد هورمون مردانه دارد) است. این دارو ممکن است برای همه مناسب نباشئ، مخصوصاً زنان مسن. عوارض‌جانبی آن شامل خونریزی بین دوره‌های قاعدگی، حساس شدن سینه‌ها، حالت‌تهوع و سردرد، مخصوصاً در ماه‌های اول استفاده می‌باشد.
سیپروترون (Cyproterone) که یک آنتی‌-آندروژن است. آنتی‌آندروژن‌ها ضد هورمون‌های مردانه عمل می‌کنند. لازم است که در حین و تا 6 ماه پس از درمان با آنتی‌آندروژن‌ها، جلوگیری از بارداری انجام شود چون ممکن است به جنین آسیب برسانند (ممکن است باعث شوند که جنین دختر، پسر دیده شود). سیتروپرون باید همراه با قرص ضدبارداری استفاده شود. اکنون سیتروپرون با دوزی به مراتب بالاتر از آنچه که در دیانت موجود است در دسترس می‌باشد. عیب اصلی آن این است که دوز بالای آن موجب ایجاد عوارض‌جانبی مثل افزایش وزن، افسردگی و از دست رفتن میل جنسی می‌شود. ازاینرو دوز بالا باید فقط در موارد هیرسوتیسم متوسط تا حاد مورد استفاده قرار گیرد.
اسپیرونولاکتون (Spironolactone) یک ادرارآور ضعیف است که فعالیت آنتی‌آندروژن دارد. مثل سیپروترون، این دارو هم باید به همراه قرص ضدبارداری مورد استفاده قرار گیرد. عوارض جانبی آن شامل حساس شدن سینه‌ها و پریود نامنظم می‌باشد.
متفورمین (Metformin). این دارو معمولاً برای درمان دیابت مورد استفاده قرار می‌گیردو در سال‌های اخیر، مشخص شده است که این دارو برای زنانی که مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک هستند و مشکلات کتابولیک مشابهی با دیابتی‌ها دارند و احتمال بیشتری وجود دارد که بعدها به دیابت مبتلا شوند، نیز فایده‌بخش بوده است. عوارض جانبی اصلی آن حالت‌تهوع، دل‌پیچه، نفخ شکم و یبوست می‌باشد. تاثیر آن در درمان هیرسوتیسم هنوز در حال ارزیابی است.
کرم وانیکا (اِفلورنیتین) (VaniqaO Cream) که روزانه دو مرتبه مورد استفاده قرار می‌گیرد و رشد موهای صورت را با جلوگیری از یک آنزیم اصلی در رشد مو، کاهش می‌دهد. گفته می‌شود که این کرم رشد مو را در 70 درصد از خانم‌ها کند‌تر می‌کند

علل بزرگ شدن سینه در مردان

دکتر مهرداد حلوایی — Tue, 3 Apr 2012 22:43:46 GMT

بزرگ شدن سینه در مردان ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد و دلایل مختلفی دارد.

بزرگ شدن سینه در نوزادان پسر

بزرگ شدن سینه (یکی یا هر دو) در نوزادان بسیار متداول است و در اکثر موارد، درنتیجه قرار گرفتن در معرض هورمون‌های مادر از طریق شیر مادر ایجاد می‌شود. بزرگ شدن سینه در نوزادان پسر ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد و گاهی‌اوقات، در موارد نادر، ممکن است تا دو سالگی باقی بماند.

با مشاهده هرگونه ناهنجاری در نوزاد باید او را به متخصص نشان دهید. متخصص می‌تواند اطلاعات لازم را در اختیارتان قرار داده و وضعیت را بررسی کند. اگر مشکل ادامه پیدا کرد، نیاز به معاینات و آزمایشات پزشکی خواهد بود.

بزرگ شدن سینه در مردان بزرگسال

افزایش سایز سینه در مردان بزرگسال معمولاً در اثر پرخوری است که موجب انباشته شدن چربی در ناحیه سینه می‌شود. اگر سینه‌های مردی به طور ناگهانی بزرگ شود یا دردناک گردد، نیاز به بررسی‌های پزشکی بیشتر است. ممکن است علت عدم توازن هورمونی باشد.

وضعیت‌هایی هست که نیاز به مداخله پزشکی دارد، از اینرو تشخیص دقیق می‌تواند برای شما و پزشک مشخص کند که وضعیت شما نیاز به درمان دارد یا خیر.

بیماری‌هایی که موجب رشد سینه در مردان می‌شود

علل احتمالی رشد سینه در مردان شامل نارسایی کلیه، بیماری مزمن کبد، تومرها، اختلالات ژنتیکی مثل سندرم کلاین‌فلتر و همچنین عوارض جانبی برخی داروها، قرار گرفتن در معرض هورمون‌های آندروژن که توسط برخی بدنسازان استفاده می‌شود، می‌باشد.

درمان

اکثر موارد رشد سینه در مردان به خودی خود رفع می‌شوند، مخصوصاً در نوزادان و نوجوانان. مردان بزرگسال ممکن است به علتی پزشکی دچار این وضعیت شده باشند که نیاز به بررسی و درمان دارد. در مواردی ممکن است از جراحی برای برداشتن بافت اضافه سینه استفاده شود

افسردگی را چگونه کنترل نماییم

دکتر مهرداد حلوایی — Sun, 11 Mar 2012 09:00:46 GMT

افسردگی بیماری قرن ۲۱ لقب گرفته است.

آیا میتوان این بیماری را رفع یا کنترل نماییم؟

تکنیکی برای رفعش داریم؟

افسردگی بر روی چه نقاطی از بدن تاثیر می گذارد؟

افسردگی دلایل مختلف و متعددی می تواند داشته باشد و یکی از شایع ترین بیماری های در قرن 21 می باشد که هر روز و روز به روز نیز افزایش می یابد .

افسردگی می تواند به دلایل روحی باشد مثلا نا امیدی های و دلسردی هایی که در زندگی با آنها مواجه می شویم و یا اینکه به علت مشکل جسمی و یا فیزیکی که تازگی به آن دچار شده اید .افسردگی به مروز زمان بر روح و جسم تسلط می یابد و گسترش پیدا می کند و به نظر شخص افسرده هیچ راه گریزی برای آن وجود ندارد. از دید روان شناسی آسیب های جسمی بسیاری در این مدت زمان می تواند به این اشخاص وارد شود مانند خودکشی و یا ...
علائم فیزیکی که در این افراد دیده می شود بدین ترتیب است :
اختلال در خواب ، نداشتن خواب مفید، از خواب پریدن های بسیار در فواصل خواب یک شبانه روز، احساس گریه مداوم ، غمگینی، خستگی، عدم احساس آرامش و عدم تمدد اعصاب حتی با وجود استراحت های طولانی مدت ،

شخصی که در حال افسرده شدن است خود به سادگی قادر به درک این موضوع است ، علاوه بر آن نشانه هایی مانند :

* این افراد دردهای عصبی بسیاری را در ناحیه گردن و کمر و سر خود احساس می کنند و حتی با مصرف مسکن های متفاوت نیز اثر درد تخفیف نمی یابد .

* معمولا افرادی که دارای افسردگی هستند بیشتر دچار سر دردهای ناگهانی و یا احساس غم و گریه یکباره می شوند .

* افراد افسرده تا حدی از جان خود سیر می شوند که به خود کشی فکر می کنند و خانواده ی این افراد باید کاملا آنها را درک کنند و تا جایی که ممکن است با خواست های آنها موافقت داشته باشند تا زمانی که شخص از این دوران بحرانی که به آن دچار شده است و از برزخی بس بزرگ که در آن به سر می برد خارح شود . در این مرحله خانواده و حمایتشان نقش اساسی را دارد .

* باید به خاطر داشته باشید بیشتر از اینکه دردهای جسمی این افراد را تسکین دهید باید زخم های روحی آنها را مداوا کنید زیرا این زخم ها ممکن است آنها را از پای درآورد .

* در مدتی که شخص دچار افسردگی شده است باید حتما از یک روانکاو نیز کمک بگیرید تا او شما را در این زمینه یاری کند ، و به بهبودی کامل دست پیدا کنید

پوکی استخوان از بیماری تا عارضه؟؟؟!!!!

دکتر مهرداد حلوایی — Sat, 3 Mar 2012 16:29:20 GMT

برای پوکی استخوان تاکنون درمانی وجود داشته است؟

آیا میتوان با خوردن مواد غذایی خاصی از بروزاین بیماری مهلک در افراد سالمند خصوصا زنان جلوگیری بعمل آورد؟

پوکی استخوان

پوکی استخوان یک بیماری بسیار شایع و مشخصه ان کاهش توده استخوانی است که می تواند به سلامت ساختاری استخوان اسیب رساند و زمینه را برای ایجاد شکستگی ها فراهم کند . بیماری در ابتدا علامتی ندارد اما در نهایت شکستگی های میکروسکوپی و بدشکلی اسکلتی حاصل از ان دردناک و ناتوان کننده خواهند بود .

با وجود این آن مقدار اندک از استخوان که باقی می ماند دارای ترکیبی طبیعی است (یعنی نسبت ماده زمینه ای پروتئینی و املاح ان در حد طبیعی می باشد) . این بیماری می تواند در شرایط بالینی مختلفی پدید اید مانند :
اختلال غدد درون ریز ٬ افزایش کورتیزول با منشا خارجی یا ناشی از بیماری کوشینگ ٬ پر کاری غدد تیروئید ٬ کم کاری غدد جنسی ٬ دیابت ٬ پرکاری غدد پاراتیروئید ٬ افزایش پرولاکتین خون ٬ بدخیمی هایی مانند لوسمی و لنفوم ٬ مصرف داروهایی مانند ضد تشنج ها و هپارین و الکل و سیگار ٬ بی حرکتی ٬ سیروز صفراوی اولیه ٬ سوء جذب ٬ کمبود پروتئین و کمبود کلسیم .اما بیش از همه در ارتباط با پیری و بویژه یائسگی است .
شیوع پوکی استخوان بعد از یائسگی باعث می شود که نسبت گرفتاری زن به مرد از ۲ به ۱ ، به۳ به ۱ برسد .
حدود ۲۵% از خانم ها تا سن ۶۵ سالگی دچار یک شکستگی شده و این میزان تا ۹۰ سالگی به ۵۰% میرسد .
می گویند این شکل از کاهش استخوان (استخوان بسیار اندک) سالانه در ایالات متحده باعث بیش از یک میلیون شکستگی (عمدتا در مهره ها و استخوان های لگن و مچ دست ها) شده و از این میان حدود ۳۰۰ هزار شکستگی لگن وجود دارد که در افراد بسیار سالخورده مرگ و میر ۱۵-۲۰ درصد را به همراه خواهد داشت .
مکانیسم بیماری زایی :
بیشتر از ۹۵% موارد کاهش توده استخوانی از نوع اولیه (که علت ناشناخته دارد) می باشد .
تغییر وضعیت استخوان در تمام عمر رخ می دهد . در حالت طبیعی تعادل بسیار دقیقی میان جذب استخوان بوسیله استئوکلاستها (استخوان خوارها) و تولید مجدد استخوان بوسیله استئوبلاست ها (استخوان سازها) وجود دارد . تعدادی از عواملی که بطور موضعی تولید می شوند می توانند در این روند نقش داشته باشند و در میان انها می توان به اینترلوکین ۱(IL1) ، فاکتور نکروز دهنده تومور (TNF) ، فاکتور رشد مشتق از پالاکتها (PDGF) ، فاکتور رشد توموری –B و فاکتور رشد انسولینی اشاره کرد که برخی از انها فعالیت استئوکلاستی را تحریک می کنند ،برخی دیگر محرک فعالیت استئوبلاستیند و تعدادی دیگر در شرایط مختلف دارای اثر تحریکی بر استئو کلاستها و یا استئوبلاست ها هستند .
به نظر میرسد که از دست رفتن استخوان در بیماری پوکی استخوان ناشی از عدم تعادل میان جذب و تشکیل استخوان باشد . در فرد سالم تشکیل استخوان تا حدود سن ۲۵-۳۰ سالگی برجذب ان فزونی دارد . در این سن توده استخوانی در بیشترین میزان خود است . بین ۳۵-۴۰ سالگی جذب و تشکیل استخوان بدون کم و زیاد شدن با یکدیگر کاملا در تعادل هستند. بعد از ۴۰ سالگی جذب استخوان بر تشکیل ان پیشی می گیرد و از ان به بعد زن و مرد سالانه ۳/۰ تا ۵/۰ درصد از توده استخوانی خود را از دست می دهند و این عمدتا ناشی از افزایش برداشت استخوان به وسیله استئوکلاست ها وتا حدودی بعلت کاهش تشکیل استخوان توسط استئوبلاست ها می باشد .

چند سال قبل و بعد از یائسگی این عدم تعادل شدت زیادی یافته و یک زن ممکن است در این زمان سالانه ۲-۵ درصد از توده استخوانی خود را از دست بدهد . بعد از ان سرعت از دست رفتن استخوان کاهش می یابد . اتلاف استخوانی وابسته به سن در مردان بسیار اهسته تر است و بعلاوه زنان از استعداد ویژه ای برای ابتلا به این عارضه برخوردارند زیرا در طول عمر اسکلت انها نسبتا ظریف تر از اسکلت مردان است .
اساس این اتلاف تسریع شده استخوان در افراد مسن دقیقا مشخص نیست اما احتمالا ناشی از چندین عامل است و ظاهرا از همه مهمتر کمبود استروژن در زنان و کمبود اندروژن در مردان است .
شواهد موجود درمورد نقش استروژن ها بارزتر است که از ان جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود : در زنان جوان پس از برداشت تخمدان ها بوسیله جراحی شاهد افزایش کاملا مشخصی در سرعت اتلاف استخوان می باشیم و درمان جایگذینی با استروژن در سال های پس از یائسگی می تواند از اتلاف استخوان جلوگیری کند .
قابل توجه انکه بمحض بروز پوکی استخوان استروژن های تجویز شده تاثیر بسیار کمی خواهند داشت (یعنی قادر به جایگزینی استخوان از دست رفته نیستند) .
نحوه عمل استروژن مشخص نیست ولی در محیط ازمایشگاهی می توان وجود گیرنده های استروژن بر روی سلول های استخوانی را نشان داد اما این گیرنده ها در بدن قابل شناسایی نیستند . امکان دارد که استروژن بطور غیر مستقیم از طریق مهار تولید موضعی عوامل محرک استئوکلاست ها توسط سلول های استخوانی و لنفوسیتها و مونوسیت ها یا از راه تحریک آزادسازی عوامل محرک استئوبلاستها عمل نماید .
بسیاری از عوامل دیگر نیز می توانند در اتلاف استخوان سهیم باشند . از جمله این عوامل می توان به زمینه ارثی ٬ افزایش میزان پاراتورمون (PTH) ، کاهش کلسیتریول ، کمبود ویتامین D در رژیم غذایی و کاهش میزان فعالیت بدنی اشاره نمود . انچه که بیشتر مورد تایید می باشد این است که مصرف ناکافی کلسیم اتلاف استخوان را تسریع کرده و برعکس مصرف و جذب کافی ان این روند را اهسته می کند .
علل دیگر استئوپروز (پوکی استخوان) انقدر ناشایع هستند که تنها به توضیحات اندک زیر بسنده می کنیم .
پرکاری پاراتیروئید یک علت کاملا شناخته شده افزایش جذب استخوانی است اما تغییرات تشریحی حاصل از ان مثل تغییرات ناشی از پوکی استخوان نمی باشد . افزایش میزان گلوکوکورتیکوئیدها خواه از خارج بدن تجویز شده و خواه بر اثر بیماریی مثل کوشینگ در داخل بدن تولید شده باشند تشکیل استخوان را مهار می کند . علت اتلاف استخوان در بدخیمی ها چندان مشخص نیست و ان را بع تولید عوامل محرک استئوکلاست ها توسط سلول های توموری نسبت می دهند .